Fotoreportage  Scapa 

Vanaf het strand van de Scapa flow lag de gelijknamige distilleerderij er in 2007 bij het eerste bezoek van Nico fraai bij. Hij mocht alleen niet naar binnen omdat Scapa geen bezoekers ontving. Na enig aandringen mocht hij wel een blik op de Lomond still werpen, maar geen foto maken. Sinds 2015 is het wel mogelijk een tour bij Scapa te boeken en is er ook een visitor centre met proeflokaal geopend.

Net als in 2007 loopt de smalle inrit nog steeds langs een laag dunnage warehouse links en een groot racked warehouse rechts. 

De entree is nog steeds het kleine buro waar nu ook whisky te koop is en een proeftafeltje achter een gordijn. Niet helemaal het visitor centre dat Nico verwacht had en ook de volgorde van de tour is een verrassing. Onze guide Andrew begint namelijk in het racked warehouse.

Nico wordt meteen enthousiast als hij vaten ziet waar Bere Malt op staat. Bere Barley is een oergraan dat op de Orkney eilanden en op Kintyre nog steeds wordt verbouwd. Springbank in Campbeltown heeft de afgelopen jaren een aantal fantastische Local Bere Barley bottelingen uitgebracht. Andrew glimlacht en laat weten dat het spul prachtig rijpt, maar nog niet aan bottelen toe is. Nee Nico, samples voor bezoekers worden daar niet getrokken. Wel wordt er veel aandacht besteed aan het belang van vaten en hoe ze gemaakt worden. Als alles over rijpen en bottelen is verteld gaan we daarna pas naar het begin van het proces.

Scapa heeft sinds de jaren 60 geen eigen moutvloeren meer en koopt de gemoute gerst nu in bij onder andere Crisp. De malt mill is dus de eerste stap van het proces en de verschillende fracties na het malen (grist, flour en husk) worden uitgelegd. Hoewel er geen activiteit is vandaag mogen er geen foto's gemaakt worden bij de malt mill vanwege gezoneerd gebied. In dat geval leggen we de oeroude Porteus Malt Mill maar vast vanaf de poster. We hebben hem al vaker bij distilleerderijen gezien en iedereen vertelt dat ze zo goed waren dat het bedrijf failliet ging omdat er nooit nieuwe nodig waren.

De ontstener die voor de molen zit is een onderdeel dat je minder vaak te zien krijgt. Geweldige vintage techniek die na 100 jaar nog feilloos werkt. We lopen erlangs naar de mash tun.

De mash tun van Scapa heeft een koperen bovenkant. Dat zie je niet zo vaak. 

Fraaie houten washbacks en ook Scapa hanteert een zeer lange fermentatietijd van tenminste 100 uur.

De wash still met een capaciteit van 13.500 L is het meest unieke deel van het Scapa bezoek. Deze is volgens Charles Maclean in 1959 in gebruik genomen en het is een verbouwde klassieke Lomond still met een purifier er nog aan. Vroeger was dit een spirit still met opklapbare zeefplaten in de rechte hals. Zo kon men diverse stijlen maken door de mate van reflux in te stellen, wat ideaal was voor produceren voor blended whisky. Een soort compromis tussen een klassieke pot still en de flexibiliteit van een een continue coffey still. Het nadeel was natuurlijk dat het nog steeds batchgewijze vullingen waren en er regelmatig operationele problemen waren. De zeefplaten moesten zeer vaak gereinigd worden vanwege verstoppingen. De zeldzame single malt whisky's op de markt die in Lomond stills zijn gedistilleerd zijn allemaal al lange tijd geleden verdwenen: Miltonduff maakte Mosstowie van 1964 tot 1981, Glenburgie maakte Glencraig van 1958 tot 1981 en Inverleven maakte Lomond van 1956 tot begin jaren 70. Scapa gebruikt de oorspronkelijke Lomond still als wash still en heeft de platen die oorspronkelijk in de nek zaten verwijderd. De purifier zit er nog wel op en ook dat is een rariteit bij een wash still. Andrew vertelt verder dat er nog een oude Lomond still, die vroeger bij Inverleven stond, nu in gebruik is als gin still bij Bruichladddich, met de bijnaam Ugly Betty. Ook stelt hij dat er bij Loch Lomond dus geen Lomond still staan en Scapa de laatste is. Dat dit maar een halve waarheid is ontdekken we pas later in Luss bij het Loch Lomond visitor centre en in een verhelderend artikel van Robin Brilleman in Whisky Passion. Bovendien is de Lomond still bij Scapa ook niet origineel meer omdat de karakteristieke platen eruit zijn. 

De spirit still met een capaciteit van 9000 L heeft een normaal uiterlijk en de spirit safe is via een trapje naar beneden keurig tussen de 2 stills geplaatst. Nico is zijn 2007 frustratie nu kwijt; eindelijk goede foto's van de stillroom.

Het wordt de hoogste tijd om wat te gaan proeven! We gaan naar binnen in het nieuwe Noust proeflokaal.

Prachtig ontworpen taps toelopende ruimte, waar de glazen al ingeschonken klaar staan en we ons eerst even kunnen vergapen aan het fraaie interieur, maar vooral aan het uitzicht uit het raam over de Scapa flow.

Wat een toplocatie voor een proeverij! We krijgen de volgende selectie te proeven:

Scapa 10Y, 48%
100% first fill bourbon vaten en de vanille uit het Amerikaans eiken knalt je ook meteen tegemoet in de honingzoete neus. Gelukkig ook nog wat tropisch fruit. Smaak: 48% ABV is een goede keuze! Lekker pittige binnenkomst, custard, zoete malt, honing. Middellange zoete afdronk.

Scapa NAS, 48%, bottled 2025 for the Orkney 2025 International Island Games
Neus: fris en fruitig. Minder dominant vanille dan in de 10Y, maar nog steeds stevig aanwezig. Smaak: prikkelend fris met veel citrusfruit. Bijzonder aangename drinkwhisky, die voor ons als winnaar uit de bus komt. Er gaat een deelfles mee die al tijdens de reis wordt aangebroken.

Scapa 12Y, 61.1%, Single Cask Edition, first fill sherry butt, distilled 20-10-2011, bottled 11-10-2024, cask no. 89742, distillery exclusive 50cl bottle, 864 bottles
Na de voorafgaande first fill bourbon release is dit wel een enorme sherrybom. Veel rood fruit en hout, rozijnen, tikje zwavel. Smaak: messcherpe binnenkomst op dit ABV. Voor mij niet echt te doen zonder water. Met water veel toegankelijker, maar ook wat vlak geworden. Rood fruit, eikenhout, sultanas. Branderige smaak blijft wel doorgaan in de afdronk.
.

We verlaten het mooie proeflokaal terug naar de shop. Onderweg nog wel even poseren voor het fraaie gebouw.

Eindelijk bij Scapa binnen geweest!

In de shop vragen we aan Andrew of er ook refill bourbon bottelingen zijn met wat minder overheersend vanille. We krijgen iets heel speciaals te proeven en dat is ook de enige refill bourbon botteling in de shop op dat moment:
Scapa 26Y, 53.9%, Single Cask Edition, distilled 16 December 1993, bottled 16 July 2020, 2nd fill barrel, cask no. 1692, The Distillery Reserve Collection, 50cl bottle. Er zijn geen notities gemaakt van deze kostbare fles; alleen de opmerking "best Scapa ever!". Na wat wikken en wegen gaat er daarom toch 1 mee als deelfles.